અમદાવાદના અસારવા વિસ્તારમાં આવેલી ઐતિહાસિક દાદા હરિની વાવમાં આજે બપોરે ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળી હતી, જ્યાં લોકોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઈશ્વર સ્મરણ અને પ્રાર્થના કરી હતી. બપોરે ૧૪:૫૦ વાગ્યે વાવના ગર્ભમાં ઠંડક અનુભવતા શ્રદ્ધાળુઓએ અહીંના પ્રાચીન સ્થાપત્યની સાથે આસ્થાના પ્રતીકોને પણ નમન કર્યા હતા.
અમદાવાદના પૂર્વ પટ્ટામાં આવેલા અસારવા વિસ્તારમાં આ વાવ આવેલી છે. સોલંકી શૈલી અને મુઘલ સ્થાપત્યનું મિશ્રણ ધરાવતી આ વાવ માત્ર એક બાંધકામ નથી, પરંતુ તે ઈશ્વરની અનન્ય કૃપાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આજે બપોરે વાતાવરણમાં ગરમીનું પ્રમાણ હોવા છતાં, વાવની અંદર પ્રવેશતા જ લોકોએ એક અલગ જ પ્રકારની શાંતિનો અનુભવ કર્યો હતો. સ્થાનિક રહીશો અને બહારથી આવેલા પ્રવાસીઓ મોટી સંખ્યામાં અહીં એકત્ર થયા હતા.
ઈતિહાસના પાનાઓ તપાસીએ તો ખબર પડે છે કે આ વાવનું નિર્માણ ૧૪૮૫માં સુલતાન મહમદ બેગડાના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. દાદા હરિ કે જેઓ રાજાના દરબારમાં એક ઉચ્ચ અધિકારી હતા, તેમના દ્વારા આ વાવ બંધાવવામાં આવી હતી. આ જગ્યા સાથે ઘણી લોકવાયકાઓ જોડાયેલી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે અહીંની પાણીની વ્યવસ્થા અને કલાકૃતિઓ પાછળ અનેક કારીગરોએ પોતાનું જીવન સમર્પિત કર્યું હતું. ભક્તોનું કહેવું છે કે અહીં આવવાથી મનને જે શાંતિ મળે છે તે અન્યત્ર મળતી નથી.
ભક્તિની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો આ વાવની નજીક જ આવેલી મસ્જિદ અને વાવના ભીતરી ભાગમાં રહેલી કોતરણીઓ માનવ સર્જન અને ઈશ્વરીય કળાનો સમન્વય દર્શાવે છે. અમદાવાદ જેવા ગીચ શહેરમાં આવી જગ્યાઓ એક ઓએસિસ સમાન છે. આજે બપોરે અહીં ઘણા લોકોએ પોતાના પરિવાર સાથે આવીને પ્રાર્થના કરી હતી. અહીંના વાતાવરણમાં એક પ્રકારની ગંભીરતા અને પવિત્રતા જોવા મળી હતી, જે શહેરના કોલાહલથી એકદમ વિપરીત હતી.
સ્થાનિક વેપારીઓ અને રહેવાસીઓ કહે છે કે વર્ષોથી આ સ્થળ પર લોકો પોતાની માનતા લઈને આવે છે. કોઈના કામ અટકેલા હોય તો તે અહીં આવીને મન્નત રાખે છે, જે પાછળથી પૂર્ણ થતી હોવાની લોકચર્ચાઓ અવારનવાર સાંભળવા મળે છે. વાવની અંદર જે રીતે દાદર ઉતરીને નીચે જવામાં આવે છે, તે જીવના આધ્યાત્મિક ચઢાણ જેવો અનુભવ કરાવે છે. નીચે જતી વખતે દરેક પગથિયું જાણે આપણને દુન્યવી મોહમાયાથી દૂર ઈશ્વરની નજીક લઈ જતું હોય તેમ લાગે છે.
આ સ્થળની વિશેષતા એ છે કે અહીં કોઈ ચોક્કસ ધર્મનો સીમાડો નથી. લોકો પોતાની શ્રદ્ધા પ્રમાણે અહીં આવે છે. આજે પણ કેટલાક વૃદ્ધોને વાવના પથ્થરોના થાંભલા પાસે બેસીને ભજન કરતા જોવામાં આવ્યા હતા. તેમની આંખોમાં જે ભક્તિનો ભાવ હતો, તે જોઈને એમ લાગે કે અમદાવાદનું હૃદય હજુ પણ સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓ સાથે મજબૂતીથી જોડાયેલું છે.
બપોરના સમયે જ્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ વાવના ઉપરના ભાગમાંથી અંદર ઉતરે છે, ત્યારે અહીંની કોતરણીઓ સોનાની જેમ ઝળહળી ઉઠે છે. આ દ્રશ્ય અદભૂત છે. પથ્થરો પર કરવામાં આવેલી કલાકારીમાં ફૂલ-વેલ, પૌરાણિક પાત્રો અને ભૌમિતિક આકારો છે, જે જાણે કંઈક કહી રહ્યા હોય તેવું લાગે છે. ફોટોગ્રાફીના શોખીનો અને ઈતિહાસમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે આ જગ્યા સ્વર્ગ સમાન છે, પરંતુ જેઓ માત્ર શાંતિની શોધમાં છે, તેમના માટે તો આ એક ધ્યાન કેન્દ્ર છે.
ગુજરાત સરકારના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા આ વાવની જાળવણી કરવામાં આવે છે, પરંતુ સ્થાનિક લોકોનો સહયોગ પણ એટલો જ મહત્વનો છે. અહીં આવતા ભક્તો ઘણીવાર સફાઈ અને પવિત્રતા જાળવવામાં મદદરૂપ થાય છે. શહેરના પ્રદૂષણથી દૂર, આ વાવની અંદરની ઠંડક પ્રાકૃતિક છે, જે અગાઉના સમયના એન્જિનિયરિંગની કમાલ દર્શાવે છે. આ પ્રકારના સ્થાપત્યો સાબિત કરે છે કે તે સમયના લોકો પર્યાવરણ અને ઈશ્વર પ્રત્યે કેટલા સભાન હતા.
દાદા હરિની વાવની નજીકમાં જ અસારવાનું જૂનું ગામ અને મંદિર સંકુલ પણ આવેલું છે. આથી જ અહીં આવતા લોકો વાવના દર્શન કર્યા બાદ નજીકના મંદિરોમાં પણ જવાનું પસંદ કરે છે. એક પ્રકારનું ધાર્મિક સર્કિટ આ વિસ્તારમાં તૈયાર થઈ ગયું છે, જે શ્રદ્ધાળુઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. સાંજના સમયે તો અહીં દીવા પ્રગટાવવાની પણ પરંપરા છે, જે વાતાવરણને વધુ અલૌકિક બનાવી દે છે.
ઘણી વખત લોકો પૂછે છે કે આટલા મોટા શહેરમાં આવા સ્થાનોનું શું મહત્વ? જવાબ એટલો જ છે કે, આ સ્થાનો આપણને આપણી ઓળખ સાથે જોડે છે. આજે જ્યારે અમદાવાદ ઝડપથી મેટ્રો સિટી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે અસારવાની આ વાવ આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે ક્યાંથી આવ્યા છીએ અને આપણી સંસ્કૃતિ કેટલી સમૃદ્ધ છે. ઈશ્વર પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અહીં પથ્થરોમાં પણ જોવા મળે છે.
વહીવટી તંત્ર દ્વારા પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અહીં સુવિધાઓ વધારવાની જરૂરિયાત પણ સ્થાનિકો દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો વધુ પાયાની સુવિધાઓ મળે, તો પ્રવાસીઓનો ઘસારો વધુ વધશે અને આ ઐતિહાસિક વારસાને વધુ સારી રીતે સાચવી શકાશે. હાલમાં અહીં જે ભીડ છે તે દર્શાવે છે કે અમદાવાદના લોકો હજુ પણ પોતાની વિરાસત અને આસ્થાને પ્રેમ કરે છે.
આજે બપોરે જોવા મળેલી ભક્તિમય સ્થિતિ એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે અમદાવાદમાં શ્રદ્ધાનો દીપ હજુ અકબંધ છે. ભવિષ્યમાં પણ આ વાવ ભક્તો અને પ્રવાસીઓ માટે આસ્થાનું પ્રતીક બની રહેશે. જે રીતે આજે લોકો અહીં આવીને પોતપોતાની પ્રાર્થનાઓ લઈને આવ્યા હતા, તે જોઈને એમ લાગે છે કે આવનારા દિવસોમાં અહીં ધાર્મિક મેળાવડાઓનું પ્રમાણ વધુ વધશે.
આગામી સપ્તાહમાં તહેવારો નજીક હોવાથી અસારવા વિસ્તારમાં લોકોની અવરજવર વધશે, જેની સીધી અસર આ વાવ પર પણ પડશે. સ્થાનિક સંગઠનોએ પણ વાવની આસપાસ સ્વચ્છતા અભિયાનનું આયોજન કરવાનું વિચાર્યું છે, જેથી આવનારા ભક્તોને કોઈ મુશ્કેલી ન પડે. ઈતિહાસ અને શ્રદ્ધાનો આ સંગમ અમદાવાદની શાન બની રહે તેવા પ્રયત્નો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આમ, અસારવાની દાદા હરિની વાવ માત્ર એક પ્રવાસન સ્થળ નથી, પરંતુ એક જીવંત ઈતિહાસ છે જે આજે પણ આપણને ઈશ્વરના અસ્તિત્વની અનુભૂતિ કરાવે છે. ભક્તો અહીં પોતાની મુશ્કેલીઓ લઈને આવે છે અને મનમાં શાંતિ લઈને પાછા ફરે છે. અમદાવાદના આંગણે આ ભક્તિનો મહાસાગર આવનારા લાંબા સમય સુધી વહેતો રહેશે અને શ્રદ્ધાળુઓને માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે. અહીંની ઠંડક અને શાંતિ હંમેશા લોકોના મનમાં ઈશ્વર પ્રત્યેની ભક્તિ જગાડતી રહેશે, જે આજના સમયમાં અત્યંત જરૂરી છે.
અસારવા વિસ્તારના આ પ્રાચીન સ્થાપત્યની આસપાસના રસ્તાઓ પર સાંજના સમયે એક અલગ જ રોનક જોવા મળે છે. અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા તાજેતરમાં હાથ ધરવામાં આવેલા વિકાસ કાર્યોને કારણે વાવ સુધી પહોંચવાના માર્ગો વધુ સરળ બન્યા છે, જેનાથી બહારથી આવતા વાહનચાલકો અને પ્રવાસીઓને રાહત મળી છે. આમ છતાં, વાવના અંદરના ભાગમાં પ્રવેશતાની સાથે જ આધુનિક શહેરનો અવાજ ગાયબ થઈ જાય છે અને એક અનોખી ખામોશી છવાઈ જાય છે. આ ખામોશીમાં માત્ર કબૂતરોનો ગુંજારવ અને પથ્થરોના પડઘા જ સાંભળવા મળે છે. સાંજના ઢળતા સૂર્ય સાથે વાવના ભીંતચિત્રો અને સ્તંભો પર પડતી લાંબા પડછાયાઓની ભાત દર્શકોને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે. સ્થાનિક રહીશો જણાવે છે કે ખાસ કરીને શનિવાર અને રવિવારના દિવસે અહીં આવનારા લોકોની સંખ્યા બમણી થઈ જાય છે. યુવા પેઢી પણ હવે ઈતિહાસ અને પુરાતત્વમાં રસ દાખવી રહી છે, જે સોશિયલ મીડિયા પર આ વાવના ફોટોગ્રાફ્સ અને રીલ્સ શેર કરીને તેને વૈશ્વિક સ્તરે લોકપ્રિય બનાવી રહી છે. અમદાવાદના હેરિટેજ સર્કિટમાં અસારવાની આ વાવનું સ્થાન મોખરે છે, અને પ્રવાસન વિભાગ પણ વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષક પેકેજ તૈયાર કરી રહ્યો છે. આગામી દિવસોમાં અહીં એક ખાસ હેરિટેજ વોકનું આયોજન પણ કરવામાં આવનાર છે, જેમાં ગાઈડ દ્વારા વાવના ઇતિહાસ, વાસ્તુશિલ્પ અને તેની સાથે જોડાયેલી રોચક વાતો વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપવામાં આવશે. આ પહેલથી માત્ર યુવાનોમાં જ નહીં પરંતુ શાળા-કોલેજના વિદ્યાર્થીઓમાં પણ આપણી સાંસ્કૃતિક વિરાસત પ્રત્યે જાગૃતિ આવશે. વરિષ્ઠ નાગરિકોનું માનવું છે કે આજની ભાગદોડ ભરેલી જીવનશૈલીમાં માનસિક શાંતિ મેળવવા માટે આનાથી ઉત્તમ સ્થળ બીજું કોઈ હોઈ શકે નહીં. લોકો સવારે ચાલવા માટે અને સાંજે બેસીને ધ્યાનના સત્રો યોજવા માટે પણ અહીં નિયમિત આવવા લાગ્યા છે. સ્થાનિક ધાર્મિક સમિતિઓ દ્વારા આવનારા દિવસોમાં વાવની નજીક એક વિશેષ મહાઆરતીનું આયોજન કરવાનું પણ વિચારી રહી છે, જેમાં હજારોની સંખ્યામાં દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવશે. આ પ્રસંગે ભજન મંડળીઓ દ્વારા પરંપરાગત ભજનોની પ્રસ્તુતિ કરવામાં આવશે, જે સમગ્ર વાતાવરણને વધુ ભક્તિમય બનાવશે. આ પ્રકારના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક આયોજનોથી માત્ર શ્રદ્ધાળુઓ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારના વેપાર-રોજગારને પણ વેગ મળે છે. વાવની બહાર ફૂલો વેચતા નાના વેપારીઓ, પ્રસાદીના સ્ટોલ ચલાવતા લોકો અને હસ્તકલાની વસ્તુઓ વેચતા કારીગરો માટે આ ભીડ આજીવિકાનું મોટું સાધન બની રહે છે. સાંજના સમયે જ્યારે અંધારું થવા લાગે છે ત્યારે પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા લગાડવામાં આવેલી વિશેષ લાઈટ્સ ચાલુ થાય છે, જેનાથી વાવના સ્તંભો અને કોતરણીઓનું સૌંદર્ય સોળે કળાએ ખીલી ઉઠે છે. રાત્રિના સમયે આ વાવ કોઈ દિવ્ય મહેલ જેવી દેખાય છે. અસારવાના જૂના જોગીઓ અને વડીલો આ વાવ સાથે જોડાયેલી પોતાની બાળપણની યાદો તાજી કરતા કહે છે કે પહેલાના સમયમાં અહીં પાણીના સ્તર ઊંચા હતા અને લોકો અહીં સ્નાન કરવા પણ આવતા હતા. સમય બદલાયો છે, શહેરનો વ્યાપ વધ્યો છે અને ભૂગર્ભ જળસ્તર નીચે ગયા છે, પરંતુ દાદા હરિની વાવનું આધ્યાત્મિક અને ઐતિહાસિક મહાત્મ્ય આજે પણ અકબંધ છે. આગામી ચોમાસાની ঋતુને ધ્યાનમાં રાખીને મ્યુનિસિપલ તંત્ર દ્વારા ડ્રેનેજ અને વરસાદી પાણીના નિકાલ માટેની વિશેષ વ્યવસ્થાઓ પણ ગોઠવવામાં આવી રહી છે, જેથી વાવની પાયાની રચનાને કોઈ નુકસાન ન પહોંચે. સંશોધકો અને ઇતિહાસકારો પણ આ વાવની રચનામાં વપરાયેલી અદભુત આર્કિટેક્ચરલ ટેકનિક્સ પર અભ્યાસ કરી રહ્યા છે કે કેવી રીતે આટલા વર્ષો પહેલાં પણ ગરમીમાં ઠંડક આપે તેવી ભોંયરા જેવી રચના કરવામાં આવી હતી. આ તમામ બાબતો સાબિત કરે છે કે આપણા પૂર્વજો એન્જિનિયરિંગ અને કલાની દ્રષ્ટિએ કેટલા ઉચ્ચ સ્તરે હતા. અમદાવાદના વિકાસની આ દોડમાં આશા રાખવામાં આવે છે કે આ ઐતિહાસિક વારસો પોતાની મૂળ ઓળખ જાળવી રાખશે અને આવનારી પેઢીઓ માટે પણ પ્રેરણાસ્રોત બની રહેશે. અસારવાની આ પવિત્ર ભૂમિ પર જ્યારે પણ કોઈ નવો શ્રદ્ધાળુ પગ મૂકે છે, ત્યારે તેને અદભુત ઊર્જાનો અનુભવ થાય છે, જે આ વાવની માટી અને પથ્થરોમાં વણાયેલી છે. આગામી સપ્તાહમાં યોજાનાર વિશેષ ધાર્મિક ઉત્સવને લઈને તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે અને આખો વિસ્તાર ઉત્સવના રંગે રંગાઈ ગયો છે.
આ ઐતિહાસિક સ્થાપત્યની જાળવણી માટે હવે માત્ર સરકારી તંત્ર જ નહીં, પરંતુ સ્થાનિક યુવાનોની ટુકડીઓ પણ આગળ આવી રહી છે. સપ્તાહના અંતે આજુબાજુના સોસાયટીઓના યુવાનો સ્વયંભૂ રીતે ભેગા થઈને વાવની આસપાસ સફાઈ અભિયાન ચલાવે છે અને પ્લાસ્ટિકનો કચરો એકત્રિત કરે છે. તેમની આ સરાહનીય પ્રવૃત્તિથી અન્ય નાગરિકો પણ પ્રેરણા લઈ રહ્યા છે. વળી, સ્થાનિક વેપારી મંડળ દ્વારા પણ એવો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે વાવની આસપાસના વિસ્તારમાં ટ્રાફિક નિયંત્રણ માટે સ્વયંસેવકો તૈનાત કરવામાં આવશે, જેથી આવતા-જતા વાહનોને કારણે કોઈ અગવડ ન પડે. તહેવારોના દિવસોમાં જ્યારે હજારોની સંખ્યામાં ભક્તો ઉમટી પડશે, ત્યારે સુરક્ષા અને વ્યવસ્થા જાળવી રાખવા માટે પોલીસ વિભાગ સાથે પણ પરાమర్శ કરવામાં આવ્યો છે. વાવની અંદરના ભાગમાં સીસીટીવી કેમેરા લગાવવાની માંગ પણ સ્થાનિક રહેવાસીઓ દ્વારા કરવામાં આવી છે, જેથી કોઈપણ અસામાજિક તત્વ પર નજર રાખી શકાય અને આ પવિત્ર સ્થળની પવિત્રતા અક્ષुण્ણ રહે. સંધ્યાટાણે જ્યારે મંદિરોમાં આરતીનો સમય થાય છે, ત્યારે વાવની આસપાસના વાતાવરણમાં એક દિવ્ય સુવાસ ફેલાઈ જાય છે જે દૂર-દૂર સુધી મહેકે છે. આ તમામ બાબતો દર્શાવે છે કે અમદાવાદ શહેર પોતાની આધુનિક ઓળખની સાથેસાથે પોતાના પ્રાચીન વારસાને સાચવવામાં પણ એટલું જ સજાગ છે. આગામી દિવસોમાં અહીં યોજાનારી વિશેષ પૂજા અને મહાઆરતીના આયોજનથી આ સમગ્ર પંથક ફરી એકવાર અંજાય ઉઠશે અને શ્રદ્ધાળુઓ માટે આ સ્થળ આસ્થાનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બની રહેશે.
written by www.afoxtv.com
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો